Chuyên mục Dinh dưỡng
Nhiều người Việt trông gầy, vẫn mặc vừa chiếc quần jeans từ mười năm trước và thấy mình khá khỏe. Thế nhưng một lần chụp chiếu có thể kể một câu chuyện khác. Loại mỡ đáng để ý cho sức khỏe lâu dài thường lại là loại mắt thường không thấy.
Mỡ nội tạng là lớp mỡ nằm sâu trong bụng, quanh gan, dạ dày và ruột. Bạn không véo được nó, và chiếc cân ở nhà cũng không cho thấy nó. Dù vậy, nghiên cứu cho thấy loại mỡ này liên quan chặt chẽ đến tình trạng viêm, bệnh tiểu đường và sức khỏe tim mạch hơn so với con số trên cân.
Tin vui là mỡ nội tạng phản ứng khá tốt với thói quen hằng ngày. Khi bạn vận động nhiều hơn và ăn uống khác đi một chút, đây thường là phần mỡ giảm sớm. Bài viết này giải thích mỡ nội tạng là gì, cách tự kiểm tra tại nhà và những thói quen có ích.
Cơ thể dự trữ mỡ ở hai nơi chính. Phần lớn, hơn 80 phần trăm, nằm ngay dưới da. Đó là mỡ dưới da, lớp mềm bạn có thể véo được ở hông, đùi và bụng.
Mỡ nội tạng nằm sâu hơn, bên trong ổ bụng. Nó rủ xuống từ dạ dày như một chiếc tạp dề (mạc nối) và bao quanh ruột. Máu từ vùng mỡ này chảy thẳng về gan, nên các axit béo và chất truyền tin mà nó tiết ra đến gan đầu tiên.
Loại thứ ba là mỡ lạc chỗ, tích tụ bên trong các cơ quan như gan và tim. Gan nhiễm mỡ là ví dụ thường gặp, và nó hay tăng cùng mỡ nội tạng khi “kho” an toàn dưới da đã đầy.
Mỡ nội tạng không phải là một lỗi thiết kế. Đó là kho năng lượng dễ lấy ra dùng, và mạc nối còn chứa các tế bào miễn dịch giúp khoanh vùng nhiễm trùng trong ổ bụng. Một số nhà nghiên cứu cho rằng vai trò bảo vệ này giải thích vì sao con người lại tích mỡ ở đây.
Vấn đề bắt đầu khi kho mỡ cứ lớn dần. Một số yếu tố hằng ngày đẩy mỡ về vùng sâu này:
•Đồ uống có đường. Trong nghiên cứu Framingham ở Mỹ, những người uống nước ngọt mỗi ngày tăng nhiều mỡ nội tạng hơn trong sáu năm so với người không uống, ngay cả khi mức thay đổi cân nặng như nhau.
•Rượu bia. Ở 5.761 người trưởng thành tại Oxford, uống càng nhiều rượu bia thì tỷ lệ mỡ tích quanh nội tạng càng lớn.
•Ngủ ít. Trong một thử nghiệm nhỏ năm 2022 của Mayo Clinic, hai tuần chỉ ngủ bốn tiếng mỗi đêm làm tăng mỡ bụng, kể cả mỡ nội tạng, ở những người trẻ khỏe mạnh.
•Tuổi tác và mãn kinh. Mỡ nội tạng có xu hướng tăng theo tuổi. Ở phụ nữ, nó thường tăng sau mãn kinh, khi estrogen giảm.
•Ngồi nhiều và gen. Ngồi nhiều giờ liền góp phần làm tăng mỡ nội tạng, và gen cũng quyết định một phần nơi mỗi người tích mỡ.
So với người châu Âu cùng cân nặng, người gốc Đông Á và Đông Nam Á có xu hướng tích nhiều mỡ quanh nội tạng hơn. Một nghiên cứu chụp chiếu lớn trên 4.504 người ở 29 quốc gia cho thấy ở cùng một chỉ số BMI, người Đông Á có nhiều mỡ nội tạng hơn các nhóm khác. Các nhà nghiên cứu đôi khi gọi kiểu hình này là “ngoài gầy, trong nhiều mỡ”.
Việt Nam là một ví dụ rõ. Trong một nghiên cứu chụp CT trên 659 người trưởng thành tại Thành phố Hồ Chí Minh, rất ít người bị xếp vào nhóm béo phì theo BMI. Thế nhưng gần một nửa có diện tích mỡ nội tạng vượt ngưỡng nguy cơ thường dùng là 100 cm².
Nhịp sống đô thị càng làm bức tranh rõ hơn. Việt Nam hiện có khoảng 77 triệu xe máy, nên những quãng đường ngắn hiếm khi được đi bộ. Theo WHO Việt Nam, lượng đồ uống có đường người dân tiêu thụ năm 2023 gấp bốn lần năm 2009. Lượng rượu bia cũng tăng, trong đó bia chiếm phần lớn.
Không có gì phải áy náy ở đây. Một cốc bia lạnh bên bạn bè, những buổi nhậu cuối tuần là một phần của cuộc sống. Dù vậy, cũng nên biết rằng dáng người gầy chưa nói hết câu chuyện.
Mỡ nội tạng không chỉ nằm yên một chỗ. Nó hoạt động giống một cơ quan, liên tục tiết axit béo, hormone và tín hiệu viêm vào máu.
Tạp chí: American Journal of Clinical Nutrition, 2026
Đối tượng nghiên cứu: 896 người trưởng thành từ hai thử nghiệm lớn ở Mỹ. Mỡ cơ thể được đo bằng chụp DXA, và hàng trăm loại protein trong máu được phân tích.
Phát hiện: Trong tất cả các đặc điểm được xem xét, mỡ nội tạng có mối liên hệ với protein viêm rõ rệt hơn cả, rõ hơn huyết áp, mỡ máu, đường huyết và tình trạng kháng insulin. Khi tính đến mỡ nội tạng, phần lớn mối liên hệ giữa các đặc điểm kia với tình trạng viêm không còn nữa.
Giới hạn: Đây là ảnh chụp tại một thời điểm, nên chỉ cho thấy mối liên hệ, không phải quan hệ nhân quả. Phần lớn người tham gia là người Mỹ lớn tuổi.
Các nghiên cứu lớn hơn cũng chỉ về cùng một hướng. Trong UK Biobank, những người có nhiều mỡ nội tạng hơn trên phim MRI có nguy cơ bệnh mạch vành cao hơn trong 13 năm, trong khi mỡ dưới da không cho thấy mối liên hệ như vậy khi đã tính đến vòng eo. Mỡ nội tạng cũng gắn với tiểu đường type 2 và gan nhiễm mỡ, và nghiên cứu gợi ý có liên hệ với một số bệnh ung thư và sa sút trí tuệ.
Đây là những mối liên hệ, không phải điều chắc chắn. Nhiều người vòng eo lớn vẫn khỏe mạnh suốt hàng chục năm. Thay vì lo lắng, có thể xem mỡ nội tạng như một tín hiệu hữu ích, và là tín hiệu bạn có thể tác động được.
Trong đời sống hằng ngày, vòng eo và chiều cao là hai con số hữu ích, và cả hai chỉ cần một chiếc thước dây.
Các ngưỡng tham khảo trong nháy mắt
| Chỉ số | Phù hợp | Nguy cơ tăng |
|---|---|---|
| Vòng eo, người trưởng thành châu Á (Bộ Y tế Việt Nam) | Dưới 90 cm (nam), dưới 80 cm (nữ) | Từ 90 cm (nam), từ 80 cm (nữ) |
| Vòng eo, người trưởng thành châu Âu (WHO) | Dưới 94 cm (nam), dưới 80 cm (nữ) | Từ 94 cm (nam), từ 80 cm (nữ) |
| Tỷ lệ vòng eo trên chiều cao (NICE, mọi sắc tộc) | Dưới 0,5 | 0,5 đến 0,59 là tăng, từ 0,6 là cao |
| Nếp gấp da trên xương hông (thước kẹp) | Chưa có ngưỡng chính thức; người trẻ dáng gọn trung bình khoảng 14 đến 15 mm | Khoảng 30 mm trở lên |
| Diện tích mỡ nội tạng trên CT hoặc MRI | Dưới 100 cm² | Từ 100 cm² |
| “Mức mỡ nội tạng” trên cân tại nhà | Tùy hãng: Fitdays dưới 10, Tanita 1 đến 12, Omron 1 đến 9 | Fitdays từ 10, Tanita từ 13, Omron từ 10 |
Một quy tắc đơn giản đến từ NICE, cơ quan ban hành hướng dẫn y tế của Anh: vòng eo nên dưới một nửa chiều cao. Nếu bạn cao 160 cm, vòng eo nên dưới 80 cm. Hướng dẫn về béo phì của Bộ Y tế Việt Nam đặt ngưỡng cho nam thấp hơn châu Âu, vì người châu Á thường có nguy cơ cao hơn ở vóc dáng nhỏ hơn.
Đứng thả lỏng, hai chân khép lại. Xác định xương sườn dưới cùng và đỉnh xương hông, rồi đặt thước ở giữa hai điểm này. Thước nằm ngang quanh bụng, vừa sát nhưng không siết. Đọc số khi vừa thở ra bình thường. Đây là cách WHO dùng trong các cuộc điều tra của mình.
Những lần sau, nên đo vào cùng một thời điểm trong ngày, tốt nhất là buổi sáng trước khi ăn. Mỗi tháng một lần là đủ để thấy xu hướng.
Trong các buổi đánh giá sức khỏe, chúng tôi còn đo nếp gấp da ngay trên xương hông bằng thước kẹp. Nói chính xác, cách này đo mỡ dưới da chứ không phải mỡ nội tạng. Dù vậy, nếp gấp da vùng bụng thường tăng giảm cùng lớp mỡ bên trong, nên phép đo này là góc nhìn thứ hai hữu ích bên cạnh vòng eo.
Chưa có ngưỡng phù hợp chính thức, nhưng nghiên cứu đưa ra một số giá trị tham khảo. Trong một nghiên cứu ở Ý trên 720 người trẻ, nếp gấp này trung bình khoảng 14 mm ở nam và 15 mm ở nữ. Cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp đo được 7 đến 10 mm. Trong một nghiên cứu năm 2022 trên người trưởng thành gốc Ấn Độ, mức khoảng 30 mm trở lên đi kèm một nhóm nguy cơ chuyển hóa như đường huyết và mỡ máu cao hơn.
Chúng tôi từng đo được chỉ 4 mm, ở một vị khách 48 tuổi rất năng động đến từ Đà Nẵng. Vì kết quả phụ thuộc vào bàn tay cầm thước kẹp, việc đo cùng một người, cùng một bên và cùng một vị trí quan trọng hơn bất kỳ con số đơn lẻ nào.


Cân phân tích thành phần cơ thể truyền một dòng điện rất nhỏ, vô hại qua cơ thể. Cân đo mức độ dễ dàng mà dòng điện đi qua, rồi ước tính mỡ nội tạng bằng một công thức có cả cân nặng, chiều cao, tuổi và giới tính. Cân không trực tiếp “nhìn thấy” mỡ nội tạng.
Vì vậy, các chỉ số này chỉ là ước tính. Trong một nghiên cứu trên 414 người trưởng thành ở Trung Quốc, phương pháp trở kháng điện sinh học khớp rất kém với kết quả chụp CT. Ngay cả máy ở phòng khám có cảm biến tay và chân cũng có thể lệch hàng chục centimet vuông ở một người. Cân hữu ích khi dùng để theo dõi xu hướng của chính bạn qua nhiều tuần, trên cùng một chiếc cân và trong cùng điều kiện.
Vận động là đòn bẩy rõ ràng. Đi bộ nhanh, ở mức vẫn nói chuyện được nhưng không hát được, đã có tác dụng. Từ năm giờ sáng, nhiều công viên ở Việt Nam đã đông người đi bộ, nhảy dân vũ và tập dưỡng sinh, và cùng tham gia là một thói quen đơn giản để bắt đầu.

Tập sức mạnh cũng có ích, nhất là để giữ cơ khi có tuổi. Tuy nhiên, nếu tập riêng, nó giảm mỡ nội tạng ít hơn so với vận động aerobic.
Trên bàn ăn, bằng chứng nghiêng về thực phẩm nguyên bản: rau, các loại đậu, đậu phụ, cá và rau thơm, cùng ít đồ uống có đường và ít rượu bia hơn. Nói cách khác, một bữa cơm gia đình Việt truyền thống là điểm khởi đầu tốt. Bài viết của chúng tôi về ăn rau trước, cơm sau cho thấy cách làm bữa cơm ấy nhẹ nhàng hơn nữa với đường huyết.


Cuối cùng, giấc ngủ là người bạn đồng hành thầm lặng. Ngủ đủ bảy đến tám tiếng giúp kiểm soát cảm giác thèm ăn và, như thử nghiệm của Mayo Clinic gợi ý, giúp hạn chế mỡ tích ở vùng bụng.
Nhịn ăn và mỡ nội tạng gắn bó mật thiết với nhau. Khi tạm ngừng ăn, cơ thể chuyển sang dùng mỡ dự trữ, và mỡ nội tạng là loại dễ huy động.
Trong một nghiên cứu trên 1.422 người nhịn ăn theo phương pháp Buchinger, vòng eo giảm trung bình 4,6 cm sau năm ngày. Một nghiên cứu MRI năm 2026 về đợt nhịn ăn Buchinger 12 ngày đã đo trực tiếp mỡ nội tạng. Lượng mỡ này thấp hơn khoảng 9 phần trăm khi kết thúc đợt nhịn ăn và khoảng 16 phần trăm sau bốn tháng, với thay đổi rõ rệt hơn ở người trên 50 tuổi.
Công bằng mà nói, cả hai nghiên cứu đều không có nhóm đối chứng, và có sự tham gia của các nhà nghiên cứu liên quan đến một phòng khám Buchinger. Nhịn ăn gián đoạn, chẳng hạn ăn trong khung tám tiếng, cũng giúp giảm mỡ nội tạng, dù không rõ là hơn so với đơn giản là ăn ít đi. Trên thực tế, cách bạn duy trì được lâu dài mới là điều quan trọng.
Thuốc tiêm giảm cân kê đơn cũng làm giảm mỡ nội tạng. Đó là quyết định của bạn cùng bác sĩ và nằm ngoài phạm vi của một khóa retreat chăm sóc sức khỏe.
Ở mỗi khóa retreat, buổi đánh giá sức khỏe của chúng tôi gồm đo vòng eo, nếp gấp da trên xương hông và cân phân tích thành phần cơ thể có cảm biến tay và chân. Chúng tôi đo khi bạn đến và một lần nữa trước khi bạn về. Phần lớn khách thấy mức mỡ nội tạng ước tính giảm từ một mức trở lên sau năm ngày.
Chúng tôi xem đây là sự khích lệ, không phải bằng chứng. Giá trị thật nằm ở những gì tiếp theo: đi bộ mỗi ngày, những ngày ăn phục hồi đủ chất và các thói quen bạn mang về nhà. Bài viết của chúng tôi về những ngày ăn phục hồi giải thích khóa retreat tiếp tục thế nào ngay trong căn bếp của bạn.
Vì sao con số đôi khi lại tăng
Thỉnh thoảng, mức mỡ nội tạng của một vị khách cao hơn một chút khi kết thúc đợt nhịn ăn. Điều này không có nghĩa là mỡ đã tăng. Khi nhịn ăn, cơ thể nhanh chóng mất nước, carbohydrate dự trữ và muối, làm thay đổi tín hiệu điện mà cân dựa vào. Đo vào giờ khác trong ngày, sau khi tắm suối nóng hay tắm nước ấm cũng có thể làm con số dịch chuyển. Lên hoặc xuống một mức nằm trong sai số bình thường của các thiết bị này. Vì vậy, chúng tôi xem thêm vòng eo và nếp gấp da, vốn không phụ thuộc vào lượng nước trong cơ thể theo cùng cách. Ở nhà, bạn có thể đo lại trên cùng chiếc cân, vào cùng giờ, sau hai đến bốn tuần.
Lời khuyên của chúng tôi
Bạn có thể bắt đầu với một tuần và một chiếc thước dây:
•Một lần đo vòng eo trong tuần này, ghi cạnh chiều cao. Vòng eo có dưới một nửa không?
•Thêm 30 phút đi bộ nhanh vào hầu hết các ngày. Một vòng công viên buổi sáng hay đi dạo sau bữa tối đều được tính.
•Mỗi ngày bớt một đồ uống có đường, thay bằng nước lọc, trà xanh hay trà đá không đường.
•Để dành bia cho những dịp đặc biệt, thay vì mỗi tối.
•Giữ giấc ngủ đều đặn với giờ đi ngủ cố định, cả vào cuối tuần.
Một tháng sau, bạn có thể đo lại. Vòng eo nhỏ đi là một dấu hiệu tiến bộ rất thật và đáng mừng.
Những dấu hiệu nên trao đổi với bác sĩ
•Vòng eo trên 90 cm (nam) hoặc 80 cm (nữ), hoặc trên một nửa chiều cao, nhất là khi gia đình có người mắc tiểu đường hoặc bệnh tim
•Khát nhiều, đi tiểu nhiều hoặc mệt mỏi không rõ lý do
•Gan nhiễm mỡ được ghi nhận khi siêu âm, dù bạn vẫn thấy khỏe
•Dự định nhịn ăn khi đang dùng thuốc điều trị đường huyết hoặc huyết áp, đang mang thai hoặc có bệnh mạn tính
Bạn có câu hỏi về mỡ nội tạng hay buổi đánh giá sức khỏe của chúng tôi? Chúng tôi rất vui được lắng nghe bạn. Viết cho chúng tôi.
Thân mến,
Dieter và đội ngũ Vietnam Detox
Bước tiếp theo
Các khóa retreat chăm sóc sức khỏe phòng ngừa của chúng tôi kết hợp nhịn ăn Buchinger, đi bộ mỗi ngày, những ngày ăn phục hồi chu đáo và thời gian hòa mình vào thiên nhiên.
"An" Retreat @ Legacy Yen Tu MGalleryLegacy Yên Tử MGallerySự tĩnh lặng của núi rừng, chánh niệm và nhịn ăn có hướng dẫn tại Yên TửLịch tiếp theo: 17–21/03/2027Khám phá →
Yên RetreatAlba Wellness Valley, HuếSuối khoáng nóng tự nhiên, tắm thảo dược và nghỉ ngơi sâuLịch tiếp theo: 16–20/12/2026Khám phá →
Hồi Retreat @ Fusion Resort & Villas Da NangFusion Resort & Villas Đà NẵngĐi bộ trên biển lúc bình minh, không khí biển và nhịn ăn nhẹ nhàng bên bờ biểnLịch tiếp theo: 20–24/01/2027Khám phá →