Chuyên mục Dinh dưỡng
Một nghiên cứu lớn mới đây cho thấy mối liên hệ giữa vi khuẩn trong ruột và việc chúng ta giữ được sức khỏe, sự tự lập đến đâu khi về già. Dưới đây là những gì nghiên cứu tìm thấy, những điều nó chưa thể trả lời và ý nghĩa của nó với cuộc sống hằng ngày ở Việt Nam.
Hầu như ai cũng biết một người thân dường như già đi rất nhanh. Năm trước ông bà còn đạp xe đi chợ, năm sau chỉ vài bậc cầu thang cũng thấy nặng nhọc. Các bác sĩ gọi sự hao mòn dần sức dự trữ này là hội chứng suy yếu, hay frailty. Một nghiên cứu công bố vào tháng 7 năm 2026 cho thấy vi khuẩn đường ruột và suy yếu có thể gắn bó chặt chẽ với nhau. Nghiên cứu cũng gợi ra vài điều hữu ích cho cuộc sống hằng ngày ở Việt Nam.
Tóm tắt
Suy yếu khác với việc đơn thuần có tuổi. Đó là tình trạng cơ thể còn ít sức dự trữ để chống đỡ trước những biến cố. Khi đó, một cú ngã, một đợt nhiễm trùng hay một lần nằm viện sẽ ảnh hưởng nặng nề hơn. Những dấu hiệu thường gặp gồm đi lại chậm hơn, tay nắm yếu hơn, hay mệt, sụt cân không chủ ý và khó đứng dậy khỏi ghế.
Chủ đề này đặc biệt đáng quan tâm vì dân số Việt Nam đang già đi nhanh chóng. Theo dự báo quốc gia công bố vào tháng 12 năm 2025, năm 2024 cả nước có khoảng 14,2 triệu người từ 60 tuổi trở lên. Đến năm 2034, con số này dự kiến lên tới gần 21 triệu người.
Khoảng cách chín năm ấy là điều đáng suy ngẫm nhất. Tính trung bình, người Việt Nam sống gần một thập kỷ cuối đời với bệnh tật hoặc những hạn chế trong sinh hoạt. Trong khi đó, các nghiên cứu cộng đồng ở Thành phố Hồ Chí Minh và vùng nông thôn Hà Nội cho thấy khoảng một phần năm người cao tuổi bị suy yếu. Khoảng hai phần ba ở giai đoạn “tiền suy yếu”, tức là đã đi được một phần chặng đường. Tiền suy yếu khá phổ biến, và đây chính là thời điểm tốt để chúng ta bắt đầu lưu tâm.
Các nhà nghiên cứu tại Đại học Gothenburg đã phân tích mẫu phân của 2.081 phụ nữ Thụy Điển từ 75 đến 80 tuổi. Sau đó, họ so sánh vi khuẩn trong từng mẫu với điểm suy yếu của mỗi người. Điểm này tổng hợp tốc độ đi bộ, bài kiểm tra đứng lên ngồi xuống khỏi ghế, cân nặng, sức khỏe tinh thần, các bệnh sẵn có và số lần nằm viện. Cuối cùng, nhóm nghiên cứu theo dõi những người phụ nữ này trong gần tám năm.
Tiêu điểm nghiên cứu
Tạp chí: Nature Communications, tháng 7 năm 2026
Đối tượng nghiên cứu: 2.081 phụ nữ từ 75 đến 80 tuổi sống tại nhà ở khu vực Gothenburg, Thụy Điển. Những kết quả chính được kiểm chứng lại trên 1.448 người cao tuổi, cả nam và nữ, ở Như Cao (Rugao), Trung Quốc.
Kết quả: Những phụ nữ có hệ vi khuẩn đường ruột phong phú hơn có thể chất tốt hơn, đồng thời ít nguy cơ té ngã và tử vong hơn trong thời gian theo dõi. Tổng cộng có 404 loài vi khuẩn liên quan đến điểm suy yếu. Một số loài sản sinh butyrate, nhất là Faecalibacterium prausnitzii, gặp nhiều hơn ở những phụ nữ ít suy yếu. Các loài khác, trong đó có Enterocloster và Eggerthella, lại tăng dần khi mức độ suy yếu tăng lên. Hơn một nửa số loài có liên hệ rõ nhất cũng cho thấy xu hướng tương tự ở nhóm người Trung Quốc.
Giới hạn: Mẫu phân chỉ được lấy một lần, nên nghiên cứu cho thấy mối liên hệ chứ chưa chứng minh được quan hệ nhân quả. Chế độ ăn không được ghi nhận. Mức độ suy yếu chỉ giải thích chưa đến một phần trăm sự khác biệt chung về vi khuẩn đường ruột giữa những người phụ nữ. Nhóm nghiên cứu ở Thụy Điển chỉ gồm phụ nữ.
Các tác giả rất thận trọng ở một điểm. Họ viết rằng thiết kế nghiên cứu “không cho phép suy luận nhân quả”. Nói cách khác, chúng ta chưa thể khẳng định vi khuẩn đường ruột góp phần gây ra suy yếu. Ngược lại, chính tình trạng suy yếu, bệnh tật và thuốc men cũng có thể làm thay đổi đường ruột. Rất có thể sự thật nằm ở cả hai chiều.
Điểm mấu chốt
Butyrate là một axit béo chuỗi ngắn do một số vi khuẩn đường ruột tạo ra khi lên men chất xơ. Đây là nguồn năng lượng chính của các tế bào lót đại tràng và giúp giữ cho thành ruột ở trạng thái tốt. Những vi khuẩn này cần chất xơ để làm được điều đó.
Faecalibacterium prausnitzii là một trong những loài sản sinh butyrate phổ biến nhất trong ruột người. Trong nghiên cứu ở Thụy Điển, gen mà vi khuẩn dùng cho bước cuối cùng của quá trình tạo butyrate trở nên ngày càng hiếm khi mức độ suy yếu tăng lên. Tuy vậy, nghiên cứu không thấy riêng khả năng tạo butyrate có thể dự báo té ngã, gãy xương hay khả năng sống sót. Vì thế, sẽ hợp lý hơn nếu xem những vi khuẩn này là một dấu hiệu của hệ sinh thái đường ruột khỏe mạnh, thay vì một mục tiêu duy nhất cần theo đuổi.
Một nghiên cứu khác, công bố trên Nature Aging năm 2024, cũng thấy xu hướng tương tự ở 1.821 người cao tuổi tại Trung Quốc. Điều này giúp kết quả thêm sức nặng, vì cùng những loài vi khuẩn ấy liên tục xuất hiện ở những quốc gia và chế độ ăn rất khác nhau.
Đến nay, chưa có nghiên cứu nào ở Việt Nam trực tiếp tìm hiểu mối liên hệ giữa vi khuẩn đường ruột và suy yếu. Dù vậy, đã có những nghiên cứu trong nước hữu ích về sức khỏe đường ruột của người cao tuổi Việt Nam. Một vài đặc điểm trong đời sống ở đây cũng rất đáng để biết.
Tiêu điểm nghiên cứu
Tạp chí: Microorganisms, tháng 12 năm 2025
Đối tượng nghiên cứu: 227 người khỏe mạnh từ 60 tuổi trở lên ở các thị trấn và làng quê tại Hà Nội và Thanh Hóa.
Kết quả: Người cao tuổi ở nội thành Hà Nội có hệ vi khuẩn đường ruột phong phú hơn và nhiều Bifidobacterium hơn. Họ cũng ăn rau ít nhất hai lần mỗi ngày với tỷ lệ cao hơn hẳn (98 phần trăm so với 61 phần trăm). Người cao tuổi ở vùng nông thôn Thanh Hóa có nhiều Roseburia và các vi khuẩn khác liên quan đến butyrate. Theo tuổi tác, Prevotella và Roseburia giảm dần.
Giới hạn: Nghiên cứu chỉ là một lát cắt tại một thời điểm, trong một mùa, và chế độ ăn gắn rất chặt với nơi sinh sống. Nghiên cứu không được thiết kế để đánh giá tình trạng suy yếu.
Bài học ở đây không nằm ở chuyện sống ở thành phố hay ở quê tốt hơn. Điều nghiên cứu gợi ý là rau xanh mỗi ngày và một chế độ ăn đa dạng sẽ để lại dấu ấn trong đường ruột, dù chúng ta sống ở đâu.
Gạo vẫn cung cấp khoảng 40 phần trăm năng lượng từ thực phẩm của các hộ gia đình Việt Nam, dù tỷ lệ này đang giảm dần. Trong khi đó, Viện Dinh dưỡng Quốc gia khuyến nghị nam giới trên 50 tuổi nên có ít nhất 20 gam chất xơ mỗi ngày. Với nữ giới, con số này là 17 gam. Các nghiên cứu về chế độ ăn của người Việt cho thấy lượng chất xơ thường chỉ khoảng 6 đến 10 gam. Lượng đồ uống có đường cũng đã tăng khoảng bốn lần kể từ năm 2009, lên khoảng 66 lít mỗi người mỗi năm.
Ở nước ta, kháng sinh rất dễ mua. Trong một nghiên cứu năm 2022, những “khách hàng bí mật” đã được tập huấn đến các nhà thuốc tại 40 quận, huyện. Kháng sinh được bán không cần đơn cho 92 phần trăm người lớn kể triệu chứng cảm lạnh. Kháng sinh rất quan trọng khi thật sự cần thiết. Dù vậy, mỗi đợt dùng thuốc đều làm xáo trộn hệ sinh thái đường ruột, và dùng thường xuyên có thể khiến hệ vi khuẩn kém đa dạng hơn.
Bếp Việt có truyền thống lên men lâu đời: dưa cải chua, cà pháo, tương và đủ loại mắm. Trong một thử nghiệm năm 2021 tại Đại học Stanford, 36 người trưởng thành khỏe mạnh đã thay đổi chế độ ăn trong mười tuần. Những người tăng dần lên khoảng sáu khẩu phần đồ lên men mỗi ngày có hệ vi khuẩn đường ruột đa dạng hơn và chỉ số viêm thấp hơn. Tuy nhiên, nhiều món dưa muối và nước chấm của chúng ta khá mặn. Người trưởng thành ở Việt Nam hiện ăn khoảng 8 gam muối mỗi ngày, trong khi Tổ chức Y tế Thế giới khuyến nghị dưới 5 gam. Ăn từng chút một là cách cân bằng hợp lý.
Nếu bạn đang sống hoặc đi du lịch ở nước ngoài, nhiều nền ẩm thực truyền thống cũng có những món tương tự. Dưa cải muối kiểu Đức (sauerkraut), dưa chuột muối lên men tự nhiên, kefir và sữa bơ lên men (buttermilk) đều chứa vi khuẩn sống, miễn là chưa qua xử lý nhiệt. Sauerkraut tươi bày ở quầy lạnh vẫn giữ được vi khuẩn, còn loại đóng lọ hoặc đóng hộp thường đã được tiệt trùng. Dù vậy, nó vẫn mang lại chất xơ. Bánh mì lúa mạch đen làm từ bột chua hơi khác một chút: quá trình nướng làm dừng quá trình lên men, nhưng bánh vẫn giữ được chất xơ và thường dễ tiêu hơn.
Thực phẩm tốt cho đường ruột, dù bạn sống ở đâu
| Tại Việt Nam | Nếu bạn sống ở nước ngoài | |
|---|---|---|
| Thực phẩm lên men có vi khuẩn sống | Dưa cải chua, cà pháo muối, sữa chua không đường, tương, kombucha ít đường | Sauerkraut tươi, dưa chuột ngâm nước muối lên men tự nhiên, kefir, sữa bơ lên men (buttermilk), sữa chua tự nhiên |
| Chất xơ nuôi vi khuẩn đường ruột | Rau muống, bắp chuối, đậu đen, đậu xanh, khoai lang, chuối xanh | Yến mạch, đậu lăng, tỏi tây, rau diếp xoăn (chicory), atisô Jerusalem (củ cúc vu), bánh mì lúa mạch đen nguyên cám |
| Tinh bột kháng | Cơm đã nấu chín, để nguội rồi hâm nóng nhẹ | Khoai tây luộc từ hôm trước, như trong món salad khoai tây |
Những vi khuẩn liên quan đến lão hóa khỏe mạnh trong nghiên cứu này, chẳng hạn Faecalibacterium, không có trong các viên men vi sinh thông thường. Hơn nữa, từ đầu năm 2025, Bộ Y tế đã khởi tố hơn 120 vụ án liên quan đến thực phẩm và thực phẩm chức năng giả. Một chế độ ăn đa dạng, nhiều thực vật là điểm khởi đầu an toàn hơn. Nếu bạn muốn thử một sản phẩm bổ sung, bạn nên hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ có chứng chỉ hành nghề trước.
Điều này cần được nhìn nhận kỹ hơn. Trong một đợt nhịn ăn Buchinger, những vi khuẩn ưa chất xơ như Faecalibacterium quả thật giảm đi, đơn giản vì gần như không còn chất xơ để lên men. Các nghiên cứu cho thấy chúng phục hồi khi chúng ta ăn trở lại, thậm chí có thể tăng lên trong giai đoạn ăn lại cẩn thận. Chúng tôi giải thích kỹ hơn ở phần dưới.
Suy yếu gắn liền với tình trạng mất cơ theo tuổi, gọi là thiểu cơ (sarcopenia). Trong một nghiên cứu năm 2024 trên 1.899 người trưởng thành ở Thành phố Hồ Chí Minh, khoảng một phần bảy người trên 50 tuổi bị thiểu cơ. Ở nhóm trên 80 tuổi, tỷ lệ này tăng lên 40 đến 50 phần trăm. Điều đáng mừng là đường ruột và cơ bắp dường như hỗ trợ lẫn nhau. Một tổng quan năm 2024 từ 20 nghiên cứu cho thấy vi khuẩn sản sinh butyrate có liên quan đến khối cơ và sức mạnh cơ tốt hơn.
Chất đạm và tập sức mạnh vẫn đóng vai trò chính. Các chuyên gia dinh dưỡng châu Âu khuyến nghị người cao tuổi khỏe mạnh nên có ít nhất 1,0 đến 1,2 gam chất đạm cho mỗi kilôgam cân nặng mỗi ngày. Chia đều cho các bữa dường như mang lại lợi ích. Các bài viết Cơ bắp khỏe, sống thọ và Nắm chặt sức khỏe: lực nắm tay nói gì về cơ thể bạn của chúng tôi tìm hiểu kỹ hơn khía cạnh này.
Các khóa retreat của chúng tôi theo phương pháp Buchinger, vì vậy chúng tôi muốn chia sẻ cởi mở về tác động của nhịn ăn đối với vi khuẩn đường ruột. Một nghiên cứu năm 2019 trên Journal of Nutritional Science đã theo dõi một đợt nhịn ăn Buchinger kéo dài mười ngày. Faecalibacterium và các vi khuẩn lên men chất xơ khác giảm đi trong thời gian nhịn ăn. Ba tháng sau, thành phần tổng thể của hệ vi khuẩn đã trở về như ban đầu. Nồng độ axit béo chuỗi ngắn trong phân, bao gồm butyrate, cao hơn so với trước. Nghiên cứu có quy mô nhỏ (15 nam giới khỏe mạnh) và không có nhóm đối chứng.
Các phòng khám Buchinger Wilhelmi, nơi diễn ra phần lớn những nghiên cứu này, hiện khuyên nên đưa chất xơ trở lại từng bước sau khi nhịn ăn. Họ cũng đang tiến hành một thử nghiệm mang tên CoFFIe để tìm hiểu liệu một lượng nhỏ tinh bột kháng trong lúc nhịn ăn có giúp nuôi những vi khuẩn này hay không. Bạn có thể đọc thêm trên trang web của Buchinger Wilhelmi.
Trong căn bếp của chúng tôi, những ngày sau nhịn ăn cũng quan trọng như chính đợt nhịn ăn. Chúng tôi đưa thức ăn trở lại từ từ, bắt đầu bằng món súp táo và rau củ mềm, sau đó thêm rau xanh địa phương, rau thơm, các loại đậu và một chút đồ lên men.
Trong các buổi học sức khỏe, chúng tôi trò chuyện về sự đa dạng của thực vật, chất đạm và những thói quen tập sức mạnh đơn giản mà khách có thể duy trì khi về nhà.
Ở tất cả các khóa retreat, từ những sườn núi rợp rừng Yên Tử đến miền biển gần Đà Nẵng, chúng tôi đi bộ mỗi ngày. Việc này giúp đôi chân luôn khỏe trong lúc cơ thể được nghỉ ngơi khỏi việc tiêu hóa.
Các khóa retreat của chúng tôi dành cho người trưởng thành có sức khỏe nhìn chung tốt, muốn tích lũy sức dự trữ cho những năm tháng về sau. Trước mỗi khóa retreat, chúng tôi đều trao đổi với từng khách về tình trạng sức khỏe. Những đợt nhịn ăn dài chưa được nghiên cứu ở người cao tuổi bị suy yếu. Vì vậy, nếu bạn đang suy yếu, thiếu cân hoặc đang hồi phục sau bệnh, chúng tôi mong được cùng bạn và bác sĩ của bạn trao đổi kỹ trước.
Lời khuyên của chúng tôi
Nghiên cứu mới không mang đến cho chúng ta một loài vi khuẩn thần kỳ nào. Điều nó khẳng định lại là một điều giản dị và quen thuộc hơn: hệ vi khuẩn đường ruột đa dạng dường như song hành với một cơ thể luôn khỏe mạnh. Dưới đây là sáu gợi ý phù hợp với cuộc sống hằng ngày ở Việt Nam, và phần lớn cũng dễ áp dụng khi bạn ở nước ngoài.
Những dấu hiệu nên trao đổi với bác sĩ
•Sụt cân mà bạn không chủ ý
•Đi lại chậm hơn, hoặc phải chống tay mới đứng dậy được khỏi ghế
•Bị ngã, hoặc mới bắt đầu sợ bị ngã
•Thay đổi thói quen đại tiện kéo dài, hoặc có máu trong phân
•Dùng thuốc giảm axit dạ dày trong nhiều tháng, hoặc dùng kháng sinh nhiều đợt mỗi năm
•Dự định nhịn ăn khi bạn trên 70 tuổi, đang dùng thuốc thường xuyên hoặc có bệnh mạn tính
Chia sẻ bài viết
Bạn có câu hỏi? Chúng tôi rất vui được lắng nghe bạn. Viết cho chúng tôi.
Thân mến,
Dieter và đội ngũ Vietnam Detox
Bước tiếp theo
Các khóa retreat chăm sóc sức khỏe phòng ngừa của chúng tôi kết hợp nhịn ăn Buchinger, ăn lại cẩn thận, đi bộ mỗi ngày và thời gian hòa mình vào thiên nhiên.
"An" Retreat @ Legacy Yen Tu MGalleryLegacy Yên Tử MGallerySự tĩnh lặng của núi rừng, chánh niệm và nhịn ăn có hướng dẫn tại Yên TửLịch tiếp theo: 17–21/03/2027Khám phá →
Yên RetreatAlba Wellness Valley, HuếSuối khoáng nóng tự nhiên, tắm thảo dược và nghỉ ngơi sâuLịch tiếp theo: 16–20/12/2026Khám phá →
Hồi Retreat @ Fusion Resort & Villas Da NangFusion Resort & Villas Đà NẵngĐi bộ trên biển lúc bình minh, không khí biển và nhịn ăn nhẹ nhàng bên bờ biểnLịch tiếp theo: 20–24/01/2027Khám phá →