Chuyên mục Sức khỏe Tim mạch
Một nghiên cứu mới đã tìm thấy những hạt nhựa siêu nhỏ trong máu của bệnh nhân nhồi máu cơ tim. Bài viết giải thích nghiên cứu thực sự cho thấy điều gì, vì sao đồ ăn nóng đựng trong nhựa đặc biệt đáng lưu tâm ở Việt Nam, và những thay đổi đơn giản tạo nên khác biệt, từ tô phở buổi sáng đến ly cà phê buổi chiều.
Hãy hình dung một buổi sáng quen thuộc ở Huế hay Hà Nội. Một túi bún bò nóng hổi treo trên ghi đông xe máy. Ly cà phê sữa đá đọng nước trong chiếc cốc nhựa có nắp vòm. Bữa trưa đến trong hộp xốp. Không có gì lạ cả, vì đó là nhịp sống và nét duyên của đường phố Việt Nam.
Thế nhưng các nhà khoa học ngày càng chú ý đến điều xảy ra khi đồ ăn, thức uống nóng gặp nhựa, và đến những hạt siêu nhỏ đi vào cơ thể chúng ta. Nghiên cứu mới nhất hướng sự chú ý đến trái tim. Bức tranh vẫn đang dần rõ nét, và tin vui là những thay đổi hữu ích nhất lại đơn giản, rẻ và rất Việt Nam.
Về tác giả
Bài viết của đội ngũ Vietnam Detox, đơn vị hướng dẫn các khóa nhịn ăn Buchinger tại Việt Nam từ năm 2016. Chuyên mục chia sẻ kiến thức phòng ngừa, thiết thực cho sức khỏe hằng ngày. Bài viết không thay thế lời khuyên y khoa, vì vậy bạn hãy trao đổi với bác sĩ nếu có băn khoăn về sức khỏe.
Khi nhựa cũ đi, bị nóng, cọ xát hoặc phân rã, nó bong ra những mảnh nhỏ. Vi nhựa là các hạt nhỏ hơn năm milimét, nhiều hạt nhỏ đến mức mắt thường không thấy. Nano nhựa còn nhỏ hơn nữa, dưới một phần nghìn milimét, gần bằng kích thước của virus. Chính kích thước này khiến các nhà nghiên cứu quan tâm: những hạt nhỏ nhất dễ đi qua thành ruột hoặc phổi và di chuyển trong máu nhất.
Chúng đến với chúng ta chủ yếu qua đồ ăn thức uống, không khí ta hít thở và bụi trong nhà. Nhiệt độ, dầu mỡ, độ chua và thời gian tiếp xúc với nhựa đều làm tăng số hạt được giải phóng.
Năm 2026, một nhóm bác sĩ tim mạch người Ý công bố nghiên cứu trên một trong những tạp chí tim mạch hàng đầu thế giới. Họ lấy máu trực tiếp từ động mạch vành của 61 người trong lúc làm thủ thuật can thiệp tim và tìm kiếm các hạt nhựa.
Nghiên cứu qua các con số
Nhóm nhồi máu cơ tim còn mang nhiều loại nhựa khác nhau hơn, phổ biến nhất là polyethylene, loại nhựa của túi mỏng và màng bọc thực phẩm. Ở những người có hạt nhựa, chỉ số viêm thường cao hơn. Hai yếu tố thường ngày nổi bật: người hút thuốc và người sống trong không khí ô nhiễm hơn có khả năng có nhựa trong máu cao hơn hẳn.
Đây là lúc cần trung thực. Nghiên cứu có quy mô nhỏ và chỉ ghi nhận tại một thời điểm, nên không thể chứng minh hạt nhựa gây ra nhồi máu cơ tim. Chính các nhà nghiên cứu cũng gọi kết quả của họ là bước đầu, mang tính thăm dò. Nhiều nhà khoa học độc lập chỉ ra rằng đo nhựa trong máu rất khó về kỹ thuật, rằng mỡ máu tự nhiên có thể trông giống một số loại nhựa trong phòng thí nghiệm, và rằng chính việc chăm sóc y tế khi nhồi máu cơ tim cũng có thể đưa hạt nhựa vào.
Các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm và trên động vật cho thấy những cách hạt nhựa có thể gây áp lực lên mạch máu, thông qua viêm và stress oxy hóa. Những phát hiện này khiến mối lo là có cơ sở, nhưng chưa phải là bằng chứng trên con người.
Chưa chắc chắn không có nghĩa là an toàn. Khi một biện pháp phòng ngừa đơn giản, rẻ và còn tốt cho bạn theo những cách khác, thì đáng để thực hiện.
The Vietnam Detox Journal
Thêm một điều đáng biết: hút thuốc là tín hiệu mạnh nhất trong toàn bộ nghiên cứu. Dù kết luận cuối cùng về nhựa thế nào, không hút thuốc và tự bảo vệ khỏi không khí ô nhiễm vẫn là hai điều hiệu quả nhất mà ai cũng có thể làm cho trái tim mình.
Việt Nam có một trong những nền ẩm thực sôi động nhất thế giới, và phần lớn món ăn nóng, nhanh và mang đi được. Đó chính là sự kết hợp giải phóng nhiều hạt nhựa nhất. Nước dùng nóng rót vào túi mỏng, cơm và món xào cho vào hộp xốp, cà phê nóng dưới nắp nhựa và chai nước để ngoài nắng, tất cả cộng dồn trong một ngày.
Vì sao lượng nhựa tăng dần
Nóng: Canh, cà phê và cơm nóng giải phóng nhiều hạt hơn hẳn đồ ăn nguội.
Dầu mỡ: Món nhiều dầu, đậm đà kéo nhiều hạt ra khỏi bề mặt nhựa hơn.
Thời gian: Đồ ăn để trong nhựa càng lâu, càng nhiễm nhiều.
Mài mòn: Tô, thớt và hộp cũ, trầy xước bong ra nhiều hơn.
Chế độ ăn cũng góp phần. Các loại nghêu, vẹm được ăn nguyên con và chúng lọc nước biển cả ngày. Muối biển cũng mang một lượng nhỏ riêng. Ở các thành phố lớn, ô nhiễm không khí vào những ngày xấu là thêm một con đường nữa. Không điều nào trong số này là lý do để từ bỏ món ăn bạn yêu thích. Đó là lý do để thay đổi cách chúng đến bàn ăn của bạn.
Có thể bạn đã thấy thực phẩm chức năng, liệu trình thanh lọc hay phòng khám hứa hẹn đào thải nhựa. Hiện nay chưa có phương pháp nào được chứng minh có thể loại bỏ vi nhựa hay nano nhựa khỏi cơ thể, và chúng tôi khuyên bạn thận trọng với bất cứ lời quảng cáo nào nói khác đi. Nhịn ăn, xông hơi và đổ mồ hôi có giá trị vì những lý do khác, nhưng chưa được chứng minh là đào thải được hạt nhựa.
Điều đáng mừng là phần lớn hạt nhựa chúng ta nuốt vào chỉ đi qua cơ thể. Các nghiên cứu ban đầu cho thấy chế độ ăn giàu chất xơ có thể giúp ruột đưa nhiều hạt ra ngoài hơn trước khi chúng được hấp thu. Thêm một lý do để đĩa ăn của bạn đầy rau, rau thơm, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt. Tuy vậy, bước hiệu quả nhất vẫn là hấp thụ ít hơn ngay từ đầu.
Thay đổi 01
Thay đổi hiệu quả nhất là không để canh nóng vào túi nhựa. Hãy ngồi xuống thưởng thức tô phở hay bún bò trong bát sứ, hoặc mang theo cặp lồng inox, nồi có nắp hay hộp thủy tinh. Hầu hết người bán đều vui vẻ múc vào, và nước dùng còn giữ nóng lâu hơn.
Thay đổi 02
Hộp xốp giải phóng nhiều hạt hơn hẳn các vật liệu khác khi đựng đồ ăn nóng. Hãy hỏi hộp giấy, bã mía hay lá chuối, dùng hộp riêng của bạn, hoặc để đồ ăn thật nóng nguội bớt trước khi đóng hộp. Về nhà, hãy chuyển đồ ăn mang về ra đĩa ngay.
Thay đổi 03
Đồ uống nóng là một trong những nguồn hạt nhựa lớn nhất, và cả nắp nhựa lẫn cốc giấy tráng lớp lót đều góp phần. Ngay cả cốc “thân thiện môi trường” có lớp lót nhựa thực vật cũng có thể bong ra nhiều hơn, chứ không ít hơn, khi nóng. Hãy ngồi lại với một ly thủy tinh, hoặc mang theo bình giữ nhiệt inox khi đi đường.
Thay đổi 04
Nước chấm, ớt, rau thơm và chanh thường được đựng trong từng túi nhỏ riêng. Một câu “không lấy túi nha” thân thiện rất có tác dụng, và một hộp inox nhỏ có nắp giúp đựng nước chấm gọn gàng. Ít bề mặt nhựa hơn nghĩa là ít hạt nhựa hơn.
Thay đổi 05
Nước đóng chai là một trong những nguồn lớn nhất hằng ngày của những hạt nhỏ nhất, đặc biệt khi chai để trong xe nóng hoặc ngoài nắng. Đun sôi nước máy rồi rót qua bộ lọc mịn sẽ giúp ích, và một máy lọc màng hoặc thẩm thấu ngược được bảo dưỡng tốt tại nhà còn tốt hơn. Hãy dùng bình inox hoặc thủy tinh để rót lại và thay lõi lọc đúng hạn.
Thay đổi 06
Hâm đồ ăn trong hộp nhựa bằng lò vi sóng giải phóng rất nhiều hạt nhựa. Hãy hâm trong đồ thủy tinh hoặc sứ, và đừng bao giờ đổ canh hay dầu nóng vào hộp nhựa. Bảo quản đồ ăn thừa trong thủy tinh hoặc inox, nhất là món nhiều dầu hoặc món chua.
Thay đổi 07
Thớt nhựa bong ra mảnh vụn sau mỗi nhát cắt. Hãy đổi sang thớt gỗ hoặc tre, dùng dụng cụ bằng inox hoặc gỗ, và thay chảo chống dính đã trầy xước cùng bát melamine cũ. Ở quán vỉa hè, hãy chọn bát sứ nếu có.
Thay đổi 08
Những túi trà lưới hình kim tự tháp thường làm bằng nhựa và giải phóng vô số hạt siêu nhỏ trong nước sôi. Những loại trà lá rời tuyệt vời của Việt Nam, pha trong ấm đất hoặc lưới lọc inox, là lựa chọn tốt hơn.
Thay đổi 09
Mang giỏ hoặc túi vải ra chợ, mua rau củ không đóng gói và để lá chuối làm việc gói. Đồ ăn tươi nấu tại nhà thường đồng nghĩa với ít bao bì hơn, và nhiều rau, rau thơm, rau xanh như rau muống mang lại chất xơ mà đường ruột của bạn rất cần.
Thay đổi 10
Nghêu, vẹm và ốc thật ngon, hãy xem chúng là món thưởng thức thỉnh thoảng thay vì thói quen hằng ngày, và dùng muối nhẹ tay. Quan trọng nhất, nếu bạn hút thuốc, đây là thêm một lý do để bỏ. Vào những ngày ô nhiễm cao, hãy đóng cửa sổ, dùng máy lọc không khí có màng HEPA, đeo khẩu trang vừa khít khi đi xe máy và tập thể dục trong nhà.
Lời khuyên của chúng tôi
Nếu chỉ thay đổi một điều, hãy giữ đồ ăn nóng và đồ uống nóng tránh xa nhựa. Nhiệt độ là yếu tố lớn nhất, và một chiếc cặp lồng cùng một bình giữ nhiệt inox đã đủ cho phần lớn một ngày của người Việt.
Một nụ cười và vài câu nói giúp việc gọi món ít nhựa trở nên dễ dàng. Người bán thường rất vui khi bạn mang hộp riêng.
| Câu nói | Ý nghĩa |
|---|---|
| Không lấy túi nha. | Không cần túi đâu, cảm ơn. |
| Cho em xin vào hộp này nhé. | Cho vào hộp này giúp mình nhé. |
| Không cần ống hút ạ. | Không cần ống hút đâu ạ. |
| Em uống ở đây. | Uống tại chỗ. |
| Cho em ly thủy tinh được không? | Cho mình xin ly thủy tinh nhé. |
Việt Nam đang đi cùng hướng đó. Các quy định mới trên toàn quốc đang dần loại bỏ túi nhựa mỏng và đồ nhựa dùng một lần tại khách sạn, siêu thị và khu du lịch, và Hà Nội đã đặt lộ trình riêng cho chợ và cửa hàng tiện lợi. Mỗi chiếc cặp lồng treo trên ghi đông là một phần của sự thay đổi ấy.
Tại Vietnam Detox
Một khóa nhịn ăn Buchinger là khoảng dừng khỏi những thói quen thường ngày, kể cả lượng nhựa lặng lẽ đi kèm với chúng. Chúng tôi không khẳng định nhịn ăn loại bỏ được nhựa. Điều một khóa retreat mang lại là không gian để nghỉ ngơi, điều chỉnh lại cách ăn uống và thử những thói quen mới trong khung cảnh yên bình trước khi mang chúng về nhà.
Tại khóa retreat
Tại khóa retreat
Từ những khu vườn của Yên Retreat ở Huế, không khí núi rừng của “An” Retreat @ Legacy Yen Tu MGallery đến bờ biển của Hồi Retreat @ Fusion Resort & Villas Da Nang, mỗi nơi mang đến một góc nhìn riêng về thực phẩm, không khí và biển cả.
Bạn đã thử những thay đổi này chưa, hay bạn có mẹo riêng để ăn uống ít nhựa ở Việt Nam? Chúng tôi rất muốn nghe điều gì hiệu quả với bạn.
Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn trong phần bình luận bên dưới. Ý tưởng của bạn có thể giúp người khác bắt đầu bước đầu tiên.
Hồi RetreatFusion Resort & Villas Đà NẵngĐi bộ trên biển lúc bình minh, không khí biển và nhịn ăn nhẹ nhàng bên bờ biển
"An" RetreatLegacy Yen Tu MGallerySự tĩnh lặng của núi rừng, chánh niệm và nhịn ăn có hướng dẫn tại Yên Tử
Yên RetreatMột đợt nhịn ăn nhẹ nhàngSuối khoáng nóng tự nhiên, tắm thảo dược và nghỉ ngơi sâuBước tiếp theo
Hãy cùng chúng tôi tham gia một khóa nhịn ăn Buchinger có hướng dẫn tại Việt Nam, với vận động, kiến thức trung thực và những thói quen còn mãi sau khi bạn trở về.